پيام مديريت وبلاگ : با سلام خدمت شما بازديدكننده گرامي ، به سايت آذربایجان غربی و جاذبه های آن خوش آمديد . لطفا براي هرچه بهتر شدن مطالب اين وبلاگ ، ما را از نظرات و پيشنهادات خود آگاه سازيد و به ما در بهتر شدن كيفيت مطالب وبلاگ ياري رسانيد . براي سريع تر رسيدن به مطلب مورد نظر از آرشيو موضوعي استفاده كنيد همچنين ميتونيد به آرشيو مراجعه كنيد. براي تبادل لينك , لوگو ,بنر يا آر اس اس از طریق نظرات به ما اطلاع دهید .

                               شهرستان نقده

شهرستان نقده در قسمت جنوبی استان آذربایجان غربی ایران قرار دارد و مرکز آن شهر نقده است. ساکنان آن به طور عمده آذری و کرد هستند. این شهرستان در دشت سولدوز واقع شده و دشتی حاصل‌خیز است که از شمال به دریاچه ارومیه اشراف دارد. دارای باغ‌های سیب و انگورمنحصر بفرد به طور عمده می‌‌باشد.

مساحت این شهرستان ۱۰۵۰ کیلومتر مربع می باشد واکثرا ترک هااز ساکنین آن می باشند که برادران کرد سنی نیز از مردمان این شهرستان می باشند . این شهرستان دارای ۱۰۰ روستا و ۲ منطقه شهری شامل نقده و محمدیار می باشد. تپه باستانی حسنلو در ۹ کیلومتری شمال نقده قرار دارد.

شهرستان نقده در قسمت جنوبی استان آذربایجان غربی ایران قرار دارد و مرکز آن شهر نقده است. ساکنان آن به طور عمده ترک آذربایجانی و کرد هستند. این شهرستان در دشت سولدوز(نامی که از زمان اهداء و واگذاری این منطقه به ایل قره پاپاق از طرف عباس میرزابه آن اطلاق شده است و سولدوز به معنی سرزمین یا جلگه ای هموار و پر آب می باشد.) واقع شده و دشتی حاصل‌خیز است در اوایل آبادانی این سرزمین برنج یکی از عمده محصولات زیر کشت آن بوده و از شمال به دریاچه ارومیه اشراف دارد. دارای باغ‌های سیب و انگور بی مانند به طور عمده می‌‌باشد.

این شهرستان دارای دانشگاه آزاد و پیام نور می باشد. تقریباً همه روستاهای آن دارای تلفن و آب و برق هستند.

در حال حاضر نیز دو قوم کرد و ترک با مسالمت در کنار همدیگر زندگی می کنند و وصلت در میان این دو قوم رواج پیدا کرده است.

دو تفریحگاه و تفرجگاه هفت چشمه و سلطان یعقوب یکی از پر طرفدار ترین و زیبا ترین مناطق گردشگری این منطقه و دهکده توریستی تپه ی حسنلو و سد حسنلو نیز با جذابیت تمام آماده جذب توریست میباشند.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۱۷۸۳۱ نفر بوده است که از این تعداد ۵۹۲۵۰ نفر آنان مرد و ۵۸۵۸۱ نفر آنان زن بوده اند

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش محمدیار

شهرها

شهر نقده
شهر محمدیار

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

  دهستان بیگم قلعه
  دهستان سلدوز

دهستان‌های بخش محمدیار

  دهستان المهدی
  دهستان حسنلو

 

                         شهرستان میاندوآب

شهرستان میاندوآب در جنوب دریاچه ارومیه و جنوب شرقی استان آذربایجان غربی واقع شده. مرکز این شهرستان شهر میاندوآب است. وجه تسمیه میاندوآب که به ترکی قوشاچای نیز نامیده شده حاصل موقعیت این شهر بین دو رود زرینه‌رود و سیمینه‌رود هست که به ترکی جیغاتو چای و تاتائوچای نامیده می‌‌شوند.

از لحاظ گروههای جمعیتی میاندوآب و اطراف آن بسیار متنوع است. زبان رایج اکثر اهالی ترکی آذربایجانی است ولی چندین روستای کردنشین از توابع این شهرستان هستند. تعداد زیادی از روستاهای ترک نشین از پیروان اهل حق یا علوی هستند ولی اکثریت با پیروان شیعه می‌‌باشد. در شهر میاندوآب تعداد بسیاری پیرو طریقت دراویش از قدیم الایام بوده اند. تا قبل از انقلاب اسلامی تعدادی نزدیک به صد و بیست خانوار بهایی نیز در این شهر و چندین روستای اطراف ساکن بودند ولی به منظور انحراف حرکات انقلابی مردم تعداد بسیاری از پیروان دین بهائی مورد حمله اراذل و اوباش واقع شدند و به دنبال به آتش کشیده شدن و غارت شدن خانه‌ها بسیاری مجبور به مهاجرت به شهرهای دیگر شدند. درگیری‌هایی نیز میان سپاه پاسداران و روستاهای علوی هر از چند گاه رخ می‌‌دهد.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۴۵۱۵۸ نفر بوده است که از این تعداد ۱۲۳۹۹۳ نفر آنان مرد و ۱۲۱۱۶۰ نفر آنان زن بوده اند.

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش مرحمت آباد
بخش باروق

شهرها

شهر میاندوآب
شهر چهاربرج
شهر باروق

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

  دهستان زرینه رود جنوبی
  دهستان زرینه رود شمالی
  دهستان زرینه رود
  دهستان مرحمت آباد
  دهستان مکریان شمالی
  دهستان مرحمت آباد جنوبی

دهستان‌های بخش مرحمت آباد

  دهستان مرحمت آباد شمالی
  دهستان مرحمت آباد میانی

دهستان‌های بخش باروق

  دهستان باروق
  دهستان آجرلوی غربی
  دهستان آجرلوی شرقی

کشاورزی

موقعیت بسیار مطلوب جغرافیائی باعث رشد بسیار خوب کشاورزی و در نتیجه ترقی صنعتی منطقه میاندوآب شده است. کارخانه تولید قند و شکر میاندوآب در اوایل قرن بیستم با همکاری مهندسان آلمانی بنا گردید. بنای سد انحرافی نوروزلو در سالهای ۱۳۵۰ هجری شمسی این ناحیه را مستعد آبادانی و صنعتی نمودن ناحیه نمود.

تاریخ شهرستان میاندوآب

کشف چندین اثر باستانی در اطراف میاندوآب، نشانگر اسکان بسیار قدیمی منطقه در دورانهای ثبت نشده تاریخ هست. در اوایل سلطنت آقامحمد خان قاجار به دنبال کوچ اجباری جمعیتی از منطقه کرمان به اهالی شهر اضافه شدند و در مدت دو نسل در جمعیت ترک میاندوآب استحاله گشتند. اسامی برخی محله‌ها و شهرت‌ها مانند رابریلر، سیرجانیلر و کرمانی نشانگر این حرکت جمعیتی بوده. دو دلیل اصلی این حرکت جمعیتی مهاجرت اجباری یا تبعید در اثر شورش ذکر شده. سرکوبی یاغی‌های منطقه کرمان و اسکان جمعیت بیشتر در این منطقه به منظور مقابله با حملات کردها به بناب و مراغه بوده است. این شهر در واقع مرز منطقه ترک نشین و کردنشین است. تهاجمات متعدد بعضی از قبایل محلی کرد در این منطقه تا اواخر مشروطیت ادامه داشت. در این برهه گزارشهای بسیاری از حملات به کردان توسط لشکر شجاع‌السلطنه نیز ثبت شده است.

در سالهای متلاطم جنگ جهانی اول میاندوآب نیز مانند بسیاری مردم منطقه طعم تلخ قحطی‌ها و بی ثباتی ایران را کشید. دولت ایران در هرج و مرج خان خانی‌های محلی و آشفتگی سیاسی بود. در این دوره دول انگلیس و آمریکا به وساطت مبلغان مسیحی خواستار برقراری یک جمهوری مسیحی به رهبری ارامنه و آسوری ها با مرکزیت ارومیه بودند.

در اواخر جنگ دوم جهانی ارتش شوروی کنترل این منطقه را به دنبال تبعید رضاشاه به دست گرفت. در این سالها حزب دمکرات (دمکرات فرقه سی) به رهبری جعفر پیشه‌وری هواداران بسیاری را در میاندوآب و اطراف به خود جلب کرد. به روایتی برگزاری کلاسهای ترکی و اداره منظم شهر در این دوره کوتاه باعث خوش بینی اهالی به این حزب شد و به روایتی دیگر مردم منطقه از این حزب ناراضی بوده و پیش از رسیدن نیروهای دولتی خود به مبارزه با حزب دموکرات پرداخته و بساط آنها را برچیدند.

آثار باستانی

آثاری از حکومت مادها و اورارتور در روستای داش تپه موجود است.

                              شهرستان مهاباد

مهاباد یکی از شهرستان‌های کردنشین و پرجمعیت استان آذربایجان غربی ایران است. مرکز آن شهر مهاباد است. زبان گفتاری مردم آن کردی سورانی با لهجه مکریانی می‌‌باشد و به دلیل موقعیت استراتژیک آن و همجواری با شهرهای مرزی؛ اقامتگاه مسافران زیادی می‌‌باشد.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۹۷۴۴۱ نفر بوده است که از این تعداد ۱۰۰۰۸۵ نفر آنان مرد و ۹۷۳۵۸ نفر آنان زن بوده اند.

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش خلیفان

شهرها

شهر مهاباد

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

  دهستان آختاچی غربی
  دهستان مکریان شرقی
  دهستان مکریان غربی
 
دهستان‌های بخش خلیفان

  دهستان کانی بازار
  دهستان منگور شرقی

آثار تاریخی

آثار تاریخی گوناگونی از جمله فقره‌قا (فخریگاه)، غار سهولان، بداق سلطان، مسجد جامع و پل سرخ در مهاباد دیده می شود. مهاباد به دلیل وجود چهار فصل سال، دارای گیاهان مختلفی است.

تاریخچه

شهرنشینی در این منطقه در قدیم در جایی به نام دریاز در نزدیکی مهاباد رونق داشته اشت.

قسمتی از این منطقه‌ در سال ۱۹۴۶ به‌ رهبری قاضی محمد اعلام اسقلال کرد و جزئی از جمهوری مهاباد بود.اسم قدیم مهاباد سابلاغ و ساجوبلاغ ... بوده. مهاباد در زمان حاکمی به نام بداق‌سلطان روند رو به پیشرفته خود را شروع کرد{در تاریخ معاصر}. یکی از اهداف بداق سلطان برگرداندن مهاباد به زمان اوج بوده است.

 

                               شهرستان ماکو

شهرستان ماکو در شمال غربی ایران و مرز بین ایران و ترکیه و جمهوری آذربایجان و ارمنستان واقع است. این شهر در فاصله ۹۱۳ کیلومتری از تهران قرار دارد و دارای سابقه تاریخی هزار ساله‌است.

ماکو در طول شرقی ۲۴ درجه و ۲۰ دقیقه و عرض شمالی ۳۹ درجه و ۱۸ دقیقه قرار گرفته‌است و ارتفاعش از سطح آب ۱۶۳۴ متر است. مرکز این شهرستان شهر ماکو است.

در باب وجه تسمیه شهر نکات زیادی گفته شده‌است که معمولترین آن به داستانی اشاره می‌کند که طبق آن شاه عباس در شب فتح «قلعه قبان» ماکو، وقتی به قلعه وارد می‌شود ماه را در آسمان نمی‌بیند، چراکه صخره بالای سر او بود، این داستان ساختگی که بارهادر نوشته‌ها تکرار می‌شود به صورت مستند از جانب دکتر محمدزاده رد شده‌است. طبق نوشته ایشان«کلاویخو سفیر اسپانیا در دربار مغول،وقتی در ۲ قرن قبل از شاه عباس ازاین دره عبور کرده‌است، به زیبایی تمام از دره صعب العبورو قلعه آن که با نام «Makou» ذکر کرده‌است توصیف می‌کند». اشتباه بزرگ این تحلیل گران که آنرا به «ماه کو» نسبت می‌دهند از استفاذه آوایی فارسی آن یعنی بصورت «Mäkou» است در حالیکه ساکنان شهر آنرا «Maku»تلفظ می‌کنند.

ولی آنچه از وجه تسمیه این شهر منطقی می‌نماید به اعتقاد ایشان در زبان ساکنان قدیمی تر این نواحی نهفته‌است. دکتر محمد زاده می‌نویسد: «مکی» آوایی که هنوز پیرمردان و پیر زنان این ناحیه برای شهر خودشان بکار می‌برند در زبانهای اورارتو و ارمنی به معنای «چراگاه گوسفندان، مرتع و ییلاق است. و ما نیک می‌دانیم که اگر امروزه ماکو به محدوده شهر مرکزی اطلاق می‌شود ولی ایامی نه چندان دور همه ییلاق‌های اطراف و آبادیهای امروزی نام کلی ماکو نامیده می‌شدند.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۷۴۵۷۸ نفر بوده‌است که از این تعداد ۸۷۳۹۲ نفر آنان مرد و ۸۷۱۸۶ نفر آنان زن بوده‌اند.

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده‌است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش شوط
بخش پلدشت

شهرها

شهر ماکو
شهر بازرگان (شهر)
شهر شوط
شهر پلدشت

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

  دهستان قلعه دره سی
  دهستان چایپاسار شمالی
  دهستان چایپاسار جنوبی

دهستان‌های بخش شوط

  دهستان یولاگلدی
  دهستان قره قویون شمالی
  دهستان قره قویون جنوبی

دهستان‌های بخش پلدشت

  دهستان گچلرات غربی
  دهستان گچلرات شرقی
  دهستان زنگبار
  دهستان چایپاسار شرقی

زبان

زبانهای رایج شامل ترکی آذری و کردی (کرمانجی) میباشد. اکثریت مردم ماکو مسلمان هستند البته اين شهرستان داراي اقليت مذهبی مانند ارمنی ها نيز ميباشد

شهر ماکو در آغوش دو کوه قه یه در شمال و سبد داغی بنا شده‌است .رودخانه زنگمار از کوههای مرزی ایران و ترکیه سرچشمه گرفته، از داخل شهر ماکو گذشته و ئدر شهرستان پلدشت به رودخانه ارس می‌پیوندد .سد مخزنی ماکو (بارون) در ۱۲ کیلومتری جنوب شهرستان ماکو بر روی رودخانه زنگمار در نزدیکی روستای بارون احداث شده‌است. این سد حدود ۱۵ هزار هکتار از زمینهای حاصلخیز پلدشت را آبیاری می‌کند.

آثار باستانی شهرستان ماکو:

کلیسای طاووس در دره قره کلیسای بخش سیه چشمه
تپه ماقبل تاریخ خلیل آباد در ۳۰۰ متری شوط
کلیسای عظیم سن استپانوس در دره شام ارسکنار
معبد سنگی دردشت زنگنه
برج و بارو و کتیبه در ساری قه یه و صخره ماکو
خرابه‌های تعدادی کلیساهای ارمنی در دهات مختلف
آثار تاریخی شهر دامبات
خرابه‌های قدیمی گزلو در دره مخند
آثار و علایم منقوش در سنگ درده قزلجه قلعه دهستان قره قویونلو
دالانهاو غارهای زیر زمینی در اطراف آرارات
قلعه جم خور در ده بسطام چای پارا
اتاق سنگی در ده چیره کنده چای پارا
گورستان تاریخی پیر احمد کتدی در دهات آواجیق
پل بئش گؤز در نزدیک ماکو
خرابه‌های سه گوش در دره قزلداغ
اتاق سنگی در ده دلیک داش
کلیسای زور زور در ده بارون
دیری متعلق به فرقه دمنیکن در پای کوه قه یه
اتاق سنگی در ده سنگر
کلیسای مریم ننه در شمال ماکو
بنای باشکوه کلاه فرنگی در بیمارستان ماکو
کاخ باغجه جوق در ۶ کیلومتری ماکو
روستای زیبای باغچه جوق و یعقوبعلی کندی
تپه باستانی کشمش تپه که در روستای کشمش تپه واقع در جاده ماکو بازرگان
کوه سنگ ریزهٔ تیمور لنگ واقع در مرز پلدشت و نخجوان(نقاط صفر مرزی)
سد بداولی ماکوبیز بر روی رودخانه آق سو بسته شده‌است و گنجایش کل آن ۲۱ میلیون متر مکعب آب است .

----------------------------

همچنین ماکو در زمینهٔ شعر و ادبیات نیز بزرگانی دارد. استاد حامد ماکویی مرحوم استاد عباس پناهی شاعر و مینیاتوریست، مرحوم استاد یدالله عبداله زاده موزییسین از افتخارات ماکو میباشند.

از انجمن‌های ادبی این شهرستان میتوان به انجمن شعر و ادب یلدا که به نام مرحوم استاد اسماعیل یلدا از شاعران قدیمی ماکو نامگذاری شده‌است .از دیگر انجمن‌های ادبی میتوان به انجمن شعر و ادب صائب و انجمن نویسندگان ماکو اشاره کرد.

انجمن نویسندگان ماکو در سال ۱۳۷۹ تأسیس شد و از سال ۸۳ با حضور جوانان علاقمندی چون بهروز اسماعیل زاده، مهدی جلیل زاده، جواد موسی زاده و افشین حسین‌زاده سعی در پیشبرد ادبیات داستانی در این شهر دارد . همچنین از دیگر افتخارات این شهر میتوان به خانم شهر بانو باقر موسوی اشاره کرد. آخرین کتاب‌های چاپ شده توسط شاعران و نویسندگان این شهر به شرح زیر میباشد:

ایست آرزو‌ها؛ مجموعهٔ شعر آقای حجت محمد حسنی
چند دروغ قشنگ؛ مجموعه‌ی شعر آقای بهروز اسماعیل زاده
سیاه مشق‌های یک معلم؛ محموعهٔ داستان خانم شهر بانو باقر موسوی - قایا قیزی چاپ انتشارات فروع آلمان

                         شهرستان شاهین‌ دژ

شهرستان شاهین‌دژ٬ در قسمت جنوب شرقی استان آذربایجان غربی قرار دارد مرکز این شهرستان، شهری کوهستانی شاهین‌دژ است که از شمال به شهرستان مراغه و شهرستان هشترود واز شمال شرق به شهرستان چاراویماق(قره آغاج)، از استان آذربایجان شرقی و از جنوب به شهرستان سقز از استان کردستان از جنوب غرب به شهرستان بوکان از شمال غرب به شهرستان میاندوآب، از شرق به شهرستان تکاب٬ محدود می گردد.

آخرین آمار قبل از تبدیل به شهرستان، در روزگاران گذشته بخش شاهین دژ یکی از بخش های شهرستان مراغه بود و در فاصله مستقیم ۸۵ کیلو متری جنوب شرق مراغه و در ۶۰ کیلومتری جنوب غربی شهر قره آغاج قرار گرفته بود و از شمال به دهستان آجرلو و دهستان چهاردولی از جنوب به شهرستان سقز از شرق به دهستان احمد آباد و دهستان تکاب از غرب به بخش بوکان محدود می گشت. بخش شاهین دژ از دو دهستان به نام دهستان حومه و دهستان گوی آقاج و ۸۱ آبادی بزرگ و کوچک تشکیل و تعداد کل جمعیت با روستا ۱۸٬۴۴۰ و روستاهای مهم آن، هاچه سو٬ هولاسو٬ قوزلو٬ محمودآباد و غیره بود. پس از برقراری حکومت مشروطه در ایران طبق قانون مخصوصی که در سال ۱۲۸۵ شمسی ( ۱۳۲۵ قمری) به نام قانون تشکیل ایالات و ولایات به تصویب مجلس شورا رسید، و آذربایجان یکی از ۴ ایالت کشور محسوب شد. در سال ۱۳۱۶ شمسی کشور ایران مرکب از ۱۰ استان بود و ایالت آذربایجان به دو استان غربی و شرقی تقسیم شد. و شهرستان شاهین دژ از این تاریخ جزو استان آذربایجان غربی شد.

شاهین‌دژ سرزمینی است که گروهای اجتماعی متنوع با آداب و رسوم و عقاید متفاوتی در آن سکنی گزیده‌اند از قبایل چادرنشین، عشایر، و روستائیان حافظ سنت‌ها و عادات دیرین گرفته تا شهر نشینان و اقلیت های مذهبی و نژادی مانند (زرتشتیان، ارامنه، کرد و ترک) هر یک فرهنگ مخصوص به خود را دارند. از کل جمعیت شهرستان ۸۹٫۹۹ درصد را مسلمانان و بقیه یعنی ۰٫۰۳ درصد زرتشتی و ۰٫۰۸ درصد را سایر ادیان ( کلیمی، مسیحی و ... ) تشکیل می دهد.

در سال ۱۳۷۵ مساحت اراضی کشاورزی شهرستان شاهیندژ ۹۸۰۱۴ هکتار بوده‌است. گندم (۴۶۵۰۵ تن)، جو (۲۲۹ تن)، علوفه(۷۵۵۶۲ تن)، و چغندر قند (۱۲۸۲۶ تن) از مهم‌ترین محصولات کشاورزی و زراعی شهرستان محسوب می‌شود. فعالیت دامداری و دامپروری در این شهرستان رونق خاصی داشته به طوریکه ۱۱ درصد از واحدهای دامی استان ۸٫۹ درصد تولید شیر ۸٫۱۰ درصد تولید گوشت قرمز، ۷٫۴ درصد تولید گوشت سفید و ۱٫۷ درصد تولید پشم استان از ناحیه این شهرستان تامین می‌گردد.

در سال ۱۳۸۱ وسعت شهرستان شاهیندژ در حدود ۲۸۳۹ کیلومتر مربع بوده و در حدود ۶٫۷ درصد از کل مساحت استان را به خود اختصاص داده‌ بود. جمعیت شهرستان شاهین‌دژ در طبق سرشماری سال ۱۳۸۱ حدود ۱۰۴٬۸۱۴ نفر برآورد گردیده‌است که معادل ۷٫۳ درصد جمعیت استان می‌باشد. ۶،۳۱ درصد جمعیت شهرنشین و ۴٫۶۸ درصد در مناطق روستایی ساکن می‌باشند در این سرشماری این شهرستان شامل یک نقطه شهری، دو بخش، هفت دهستان و ۲۰۹ آبادی با سکنه و ۲۰ آبادی خالی از سکنه بود.

این شهرستان در سال ۱۳۸۵ بیش از ۲۰۰ هزار نفر جمعیت دارد، اما طبق آنچه سایت وابسته به حکومت نظام جمهوری اسلامی ایران، با نام «مرکز ملی آمار ایران» اعلام کرده است، جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۸۹٬۳۵۶ نفر بوده است که از این تعداد ۴۳۹۱۳ نفر آنان مرد و ۴۵۴۴۳ نفر آنان زن بوده اند. با اینکه در این آمار دو دهستان آجرلوی غربی ۲۴ روستا و آجرلوی شرقی ۲۷ روستا و ۶ روستای دهستان کشاورز٬ که در مجموع ۵۷ روستا از بخش کشاورز شهرستان شاهین دژ جدا شده و به شهرستان میاندوآب پیوسته است. شهرستان شاهیندژ اکنون شامل سه نقطه شهری، دو بخش، پنج دهستان است و مساحت این شهرستان برابر ۲۱۴۴ کیلو متر مربع و ۱۷۵ روستا که ۱۳ تای آن خالی از سکنه است.

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش کشاورز

شهرها

شهر شاهیندژ
شهر محمودآباد
شهر کشاورز

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

  دهستان صفاخانه
  دهستان محمودآباد
  دهستان هولاسو

دهستان‌های بخش کشاورز

  دهستان چهاردولی
  دهستان کشاورز

تاریخ شاهین دژ

صائین قلعه از ترکیب دو کلمه صائین و قلعه می‌باشد . صائین معرب کلمه شاهین (عقاب) می‌باشد در لغت به معنای نگهبان و نگهدارنده، (صایین در زبان ترکی به معنای پاک و منزه و بزرگ می‌باشد.) و قلعه نیز به معنی دژ یا دز است . و این نام گذاری به این دلیل بوده‌است که قبل از اسلام بسیاری از بزرگان دین زرتشت برای زیارت و نیایش به آتشکده آذرگشسب واقع در تخت سلیمان می‌رفتند، پس از طی مسافتی طولانی برای خستگی راه دنبال استراحتگاهی خنک و مناسب بودند، که به زیارتگاه (آتشکده) نیز نزدیک باشد . از این رو در محل کنونی شاهین دژ یعنی در ۳۰ کیلومتری غرب آتشکده بنایی ساختند که به مرور زمان تبدیل به شهر شد . و شاهین را نماد نگهبان برای قلعه (دژ) قراردادند. همچنین در شمال شهرستان صخره هایی مرتفع مشهور به هلانه دال (لانه عقاب) معروفند وجود دارد.

شاهین پرنده استوره ای پارسی

شاهين يكي از مرغان شكاري بسيار بزرگ است ؛ چون بالها مي گشايد به سه متر مي رسد؛ پرنده ايست بلند آشيان؛ سبكپر؛ تند نگاه؛ تيز بانك؛ ستبر نوك؛ سهمگين چنگال؛ در شكار خويش؛ از جانوران بزرگ‌تر از خود هم؛ چون گوسفند و بز و آهو روي نگرداند ؛ شاهين بيش از صد سال عمر مي كند در توانايي و شكوه سرآمد پرندگان و از اينرو شاه مرغان است .حمزه اصفهاني در كتاب التنبيه علي حدوث التصحيف ( نسخه خطي ) و الميداني در كتاب السامي في السامي عقاب را به ‹‹ آله ›› گردانيده اند و ابوريحا در التفهيم . حكيم مومن تنكابني در مفردات ادويه نامزد به تحفه المومنين كه در روزگار صفويه تاليف شده مي نويسد : ‹‹ عقاب به فارسي الوه و به تركي قرقاوش گويند ›› و در جاي ديگر مي نويسد ‹ الوه اسم فارسي عقاب است ›› در فرهنگ جهانگيري آمده ‹‹ له با اول مضموم مرغي باشد ذي مخلب كه بر كوههاي بلند آشيانه كند و به غايت قوي و بزرگ بود و آرا آله نيز خوانند و به تاري عقاب گويند.

شاهین بعلت جسارتی که دارد گاهی عموماً به عقاب وقوش حمله می‌‌کند با نامهای گوناگون زیستگاهشان در سراسر کره زمین پراکنده است. شاهین عموماً آشیانه خود را در کوهستانهای بلند و دور افتاده و در غارهای مشرف به پرتگاه‌ها و صخره‌ها بلند می‌‌سازد ولابلای صخره ‌های کوهستانی تخم گذاری می‌‌کند شاهین در پارسی یعنی «از شاه»، مانند آهنین که ریشه اش از آهن می آید. شکار کردن با شاهین با آنکه تاریخ اش به دوره پادشاهی آشور می رسد، بدون شک در دوره ساسانی ورزش شاهان بوده زیرا در دوره اسلامی گسترش یافت. شکار با شاهین پس از آن به اروپا گسترش پیدا کرد. نام شاهین می تواند از شکار کردن شاه با پرنده شکاری ریشه گرفته باشد.

شاهین دژ بیان گر مفهوم قلعه عقاب می‌باشد و تا زمان ساسانیان این منطقه به این نام مزین بوده ‌است. ولی پس از ظهور دین مقدس اسلام و حمله اعراب نام آن به صائین قلعه تغییر یافت . نام این شهر در رژیم شاهنشاهی پهلوی که تازه تشکیل شده بود به صائین دژ تغییر پیدا کرد و این نام به دشت کوچکی که شهر درآن قرار دارد محدود شده بود در حالی که در تاریخ این نام برای منطقه شمال تکاب و جنوب هشترود و قره اغاج و شهرستان شاهین دژ را شامل می شد. نام رسمی این شهر بعد از پیروزی انقلاب اسلامی همان شاهین دژ شهرت ساسانی خود را بازیافت . در گویش محلی به آن صایَن قلاع و شاهَن دژ و شاهان دژ گفته می شود.

آثار باستانی

۱- تنها بنای باقی مانده از ادوار گذشته پلی به ابعاد ۱۰×۹۰ که از دوران مغول بر روی رودخانه زرینه رود (جغتو) در روستای قیزکرپی حدود ۷ کیلومتری جنوب شاهین دژ می‌باشد .

۲ - تپه‌های که در زمان مغول برای مقابله با حمله دشمنان احداث گردید. هنوز به عنوان نماد هویت تاریخی این شهر می‌باشند پا برجاست.(سه تپه داخل شهر شاهین دژ٬ که هر سه دست ساز زمان مغول هستند)

۳ - دخمه بی‌بی كند (روستای بی بی کند): این دخمه تاریخی كه قدمت چندین هزار ساله دارد، در بالای كوهی قرار گرفته است دارای دو اتاق همچنین سوراخهایی می‌باشد كه به‌عنوان پنجره از آن استفاده می‌شده است. ستونهای كنده شده از سنگ در قسمت جلوی دخمه می‌باشد كه با ظرافت خاصی كنده‌كاری شده و به آن شكل داده شده است. با توجه به طبیعت زیبای اطراف دخمه از مناطق دیدنی شهرستان شاهین‌دژ بشمار می‌آید. ولی بعلت مسافت زیاد و شوسه و مالرو بدون مسیر عده كمی از این بنای تاریخی قدیمی دیدن می كنند

۴ - حمام قدیمی قپان شاهین‌دژ راسته قپان (خیابان شهید باكری): این حمام قدیمی كه قدمتش به دوره قاجاریه برمی‌گردد در خیابان شهید باكری راسته قپان قرار گرفته است دارای یك درب كوچك بوده و فقط ستونها و قسمت كوچكی از حمام باقیمانده است. سقف و سایر قسمت‌ها ویران شده است ولی می‌توان با مرمت كامل اثر این حمام قدیمی را احیاء كرد

علت نام گذاری رودخانه زرینه رود به جغتو (جغاتو)

خواندمیر در حبیب‌السیر به جنگ بین آرپاخان و خواجه غیاث الدین محمد، اشاره کرده و چنین می‌نویسد: در حوالی جغتا هر دو شبکه به هم رسیده، دست به تیغ و خنجر بردند و خواجه از آرپاخان شکست خورده، پا به فرار نهاد و هلاکوخان مغول قریه حسین‌آباد را که در چند کیلومتری جنوب میاندوآب می‌باشد، به پایتخت تابستانی انتخاب و زرینه رود را به افتخار پسر چنگیزخان جغتای (‌جغتو) نامگذاری کردند.

مردم و زبان

زبان‌های رایج شامل ترکی(آذری)٬ لکی(شمالی) و کردی (کرمانجی و سورانی) میباشد. گویش‌ها را اکثریت طوایف زاخورانی (زعفرانلو)، چهاردولی (چاردولی، چرداولی)تشکیل می دهند اقلیت های دیگز شاقی (شُقاقی، شِکاکی)، موصولانی (موصلانلو٬ جلالی ها)، هشترودی (هشترویی٬ قره داغلی)٬ شاهسون (شاهسوان٬ شایسوان) قیچلی ها(به معنی پادار ها) قرچی ها (یا قورچی به معنی ترکشدار ها) و غیره تشکیل میدهند. این طوایف در گذشته ایل افشار٬ ایل چهاردولی و ایل شاهسون را تشکیل می دادند. اکنون هم ایل زعفرانلو و ایل سادات به زندگی عشایری ادامه می دهند. این شهرستان برای اینکه دارای منطقه مناسب برای زندگی عشایری است در گذشته مورد توجه بوده است چون شرق این شهرستان ییلاق و غرب شهرستان قشلاق است خود شهر شاهیندژ در منطقه قشلاق و در دشتی به همین نام قرار دارد که تابستان نسبتاً گرمی تا دیگر شهرهای استان دارد. مردم در غرب شهرستان به علت قرار گیری در کنار زرینه رود و دیگر رودها و دشت های مناسب به شغل کشاورزی مشغولند.

صنایع دستی شاهین دژ

شاهین دژ یا صائین دژ از قدیمی ترین و پرسابقه ترین شهرهای استان آذربایجان غربی است در این شهرستان و روستاهای اطراف آن در حدود ۱۰۰۰ خانوار و در هر خانوار حدود ۵ نفر به فعالیت در تولید صنایع دستی مشغولند علاوه بر این تعدادی کارگاه فرشبافی نیز در این شهرستان وجود دارد. عمده تولیدات شامل فرش٬ گلیم٬ جاجیم٬ و دست بافتهای پشمی است. در گذشته سفالگری نیز در منطقه رایج بوده که امروزه منسوخ شده‌است.

فرش بافی

قدمت فرشبافی نسبت به سابقه تاریخی این شهر بسیار محدود است. شاهین دژ شهری است تاریخی و مهاجر پذیر مهاجران اکثراً از ۲ تیره کرد و ترک می‌باشند که هر یک فرهنگ و صنایع دستی خاص خود را به همراه آورده‌اند. مهاجران ترک زبان که بیشتر جزو عشایری می‌باشند تغییر شیوه معیشت داده و از کوچ نشینی به یکجا نشینی متمایل گشته‌اند اما همچنان به تولید دست بافتهای سنتی خود با هویت تاریخی فرهنگی خاصشان مشغولند. فرشهای تولید شده توسط این اقوام دارای طرح شکسته هندسی یا نیمه شکسته می‌باشد. رج شمار پایین (۳۵-۱۵) از مشخصات این نوع فرشهاست. مصالح مورد استفاده در بافت آنها اغلب به نوعی است که بصورت بومی و منطقه‌ای قابل تهیه و دسترسی است. پرز این قالی‌ها اکثراً پشمی و پودها پنبه‌ای و جنس تار چله نیز بیشتر پشمی و گاهی پنبه‌ای می‌باشد. صنعت نخ ریسی به صورت دقیق نیز در کنار فرش و برای جوابگویی به تولیدات فرش این منطقه وجود دارد. ابعاد این فرشها اکثراً کناره (فرشهای طویل کم عرض) به طول ۵٫۱ تا ۶ متر و عرض ۵٫۰ تا ۵٫۱ متر بوده و گاهی در ابعاد قالیچه یا ۳×۲ نیز بافته می‌شوند. این فرشها اغلب سینه باف بوده و نقشه‌های ۳ ترنج- ۵ ترنج٬ لچک ترنج٬ گلدانی و افشان٬ به رنگهای زمینه لاکی٬ سرمه ای٬ و رنگهای شاد و درخشان در این فرشها متداول است نوع گره بکار رفته نیز اغلب متداول است که توسط قلاب یا دست به همراه چاقوی بافت زده می‌شود. اما مهاجرین کرد زبان دارای تولیدات متنوع تری هستند. فرش‌های تولید شده توسط آنها ریز بافت تر و دارای طرح‌های گردان و نیمه شکسته می‌باشند. رج شمار این فرش‌ها بین ۲۵ تا ۶۰ متنوع بوده و گاهی در بین آنها فرش‌های تمام ابریشم با رج شمار ۷۰ نیز مشاهده می‌گردد. ابعاد این فرش‌ها مختلف و بر اساس سفارش بازار متغیر است. نقشه‌های مورد استفاده یا مانند سایر نقشه‌های کردی٬ افشان٬ لچک٬ ترنج٬ ترنج دار٬ افشار٬ نقوش حیواندار٬ هراتی (ماهی در هم) شکسته و گردان و یا مانند نقشه فرشهای ریز بافت مثل تبریز٬ اصفهان و حتی قالیچه‌های تمام ابریشم و با نقشه شبیه به هم اما بسیار محدود می‌باشد. جنس مصالح این قالی‌ها در پرز اغلب پشم و گاهی ابریشم٬ در تار پنبه و ابریشم و در پود پنبه‌است. نوع گره استفاده شده هم گره متقارن (ترکی) و گاهی نامتقارن (فارسی) است رنگ زمینه این فرشها سرمه‌ای٬ لاکی٬ پوست پیازی٬ کرم٬ بژ٬ نارنجی٬ قهوه‌ای سبز و ... می‌باشد.

گلیم بافی و جاجیم بافی

در شاهین دژ گلیم‌های تمام پشمی یا گاهی پشم و پنبه‌ای توسط روستائیان و عشایر اسکان یافته بافته می‌شود. در این منطقه انواع گلیم‌های کردی و افشار و گلیم‌های محلی مخصوص اقوام ترک زبان تولید می‌گردد که بیشتر به رنگهای مخلوطی از قرمز٬ پشم خود رنگ٬ کرم سیاه و گاهی سبز و آبی می‌باشد. تولید جاجیم نیز مثل اکثر نقاط ایران در این شهرستان متداول است. جاجیم که بافته‌ای ۲ رویه‌است دارای طرحها و رنگ بندی راه راه و هندسی است که توسط ماشین بافندگی دستی و زمینی بافته شده و فاقد پرز می‌باشد. مصارف مختلف جاجیم شامل روانداز٬ زیرانداز٬ رختخواب پیچ٬ روکرسی و غیره‌است بافت گلیم و جاجیم در منطقه صنعتی خانگی محسوب می‌شود و توسط زنان روستایی صورت می‌گیرد.

دست بافته‌های پشمی

در این منطقه نیز مثل سایر شهرهای سردسیر استان بافت انواع محصولات پشمی به‌وسیله ۲ تا ۵ میل و بدست زنان شهر و روستا رواج دارد. انواع جورابها٬ دستکش٬ کلاه٬ شال گردن٬ شال کمر٬ زانو بند٬ ساق بند و حتی گاهی شلوار و جلیقه پشمی در طرحها و رنگهای زیبا (معمولاً سفید٬ قهوه‌ای و قرمز) بافته شده و جزو البسه پوشاک سنتی مردم این ناحیه در فصل سرد زمستان است.

سایر صنایع دستی

در گذشته ساخت وسایل سفالی و سبد و حصیربافی در این منطقه رایج بوده که امروزه تقریباً منسوخ شده‌است اما صنایع چوبی اخیراً در این شهرستان رایج شده و سهمی از تولیدات صنایع دستی منظم را بخود اختصاص می‌دهد ساخت و طراحی پایه مبل٬ صندلی٬ منبت کاری روی دسته مبل و صندلی و گاهی مجسمه سازی و نازک کاری چوب نیز در این شهرستان مشاهده می‌شود.

امکانات ورزشی و تفریحی

با استناد به آمارنامه سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان در سال ۱۳۷۹ شهرستان شاهیندژ دارای امکانات ورزشی زیر می‌باشد:

۱ میدان فوتبال چمن (۵ درصد از میادین فوتبال چمن کل استان)، ۱ میدان فوتبال خاکی (۵۵٫۵ درصد از میادین فوتبال خاکی استان)، ۱ زمین والیبال و بسکتبال سرپوشیده (۵٫۲ درصد از کل زمینهای والیبال و بسکتبال سرپوشیده استان)و فاقد زمین والیبال و بسکتبال روباز و زمین تنیس روباز و سرپوشیده می‌باشد و در مورد سایر رشته‌های ورزشی شامل (بدمینتون، شطرنج، ژیمناستیک، تنیس روی میز و ... ) دارای ۲ واحد زمین روباز (۳۳٫۸ درصد از کل استان) و ۴ زمین سرپوشیده (۹۳٫۴ درصد از کل استان) است.

در سطح شهرستان شاهیندژ ۷ پارک وجود دارد. جمع مساحت پارکهای این شهرستان تا آخر سال ۱۳۸۰، ۶۴۰۰۰ مترمربع می‌باشد که سرانه فضاهای سبز برای شهرستان شاهیندژ توسط سازمان ۱۳٫۲ مترمربع ذکر شده‌است

جاذبه های طبیعی

جاذبه های طبیعی این شهرستان عبارت‌اند از: رودخانه زرینه رود (آق تپه)، دره هولاسو، دره قیزکرپی، دره قره قیه (قه ره قایه)، كوه قلای كچان (جنوب غربی)، كوه قره داش (ضلع شرقی شهر)، دره آغاجاری (جاده تكاب)، دره زینالو، كوه پیر محمد ، دره گه‌راو (جاده تكاب)، دشت شاهین‌دژ

 

                           شهرستان سلماس

شهرستان سَلماس (شاپور پیشین) یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان غربی ایران است که در قسمت شمالی این استان قرار دارد. مرکز این شهرستان شهر سلماس است.

این شهرستان به دو بخش کوهسار و مرکزی تقسیم شده است. مرکز بخش کوهسار شهر کتبان و مرکز بخش مرکزی شهر سلماس است.

نام این منطقه در زمان هخامنشیان زاروَند یا زروند بوده و کاوش‌های تپه بیان تاریخچه دوران مادی سلماس را روشن می‌سازد. عشایر و کوچ‌نشینان این منطقه در گذشته از تبار کرد و ترک و ارمنی بوده‌اند.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۸۰۷۰۸ نفر بوده است که از این تعداد ۹۱۷۹۶ نفر آنان مرد و ۸۸۹۱۲ نفر آنان زن بوده اند.زبانهای رایج شامل ترکی آذری و کردی کرمانجی میباشد.

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش کوهسار

شهرها

شهر سلماس
شهر تازه شهر

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

  دهستان زولاچای (مرکز دهستان ملحم)
  دهستان کره‏سنی (مرکز دهستان سیلاب)
  دهستان کناربروژ (مرکز دهستان تمر)
  دهستان لکستان (مرکز دهستان قره‌قشلاق)
 
دهستان‌های بخش کوهسار

  دهستان چهریق (مرکز دهستان چهریق علیا)
  دهستان شپیران (مرکز دهستان دلزی)
  دهستان شناتال (مرکز دهستان کوزه‏رش)

                         شهرستان سردشت

شهرستان سردشت از شهرستان‌های کردنشین و مرزی استان آذربایجان غربی است که در جنوب این استان قرار دارد و با مناطق کردنشین شمال کشور عراق (کردستان عراق همسایه است. بیشتر مردم این شهرستان کردزبان هستند. مرکز این شهرستان، شهر سردشت است.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۰۴۱۴۶ نفر بوده است که از این تعداد ۵۲۴۹۴ نفر آنان مرد و ۵۱۶۵۲ نفر آنان زن بوده اند.

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش وزینه

شهرها

شهر سردشت
شهر ربط
شهر میرآباد

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

  دهستان آلان
  دهستان باسک کولسه
  دهستان بریاجی
  دهستان گورک سردشت
  دهستان مکریان شمالی
  دهستان مرحمت آباد جنوبی
 
دهستان‌های بخش وزینه

  دهستان گورک نعلین
  دهستان ملکاری

                             شهرستان خوی

شهرستان خوی یکی از ۱۴ شهرستان استان آذربایجان غربی است و در شمال این استان قرار دارد و  مرکز این شهرستان شهر خوی است.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۳۶۵۵۷۳ نفر بوده است که از این تعداد ۱۸۳۵۵۶ نفر آنان مرد و ۱۸۲۰۱۷ نفر آنان زن بوده اند.

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش چایپاره (مرکز بخش قره‌ضیاء‌الدین)
بخش صفائیه (مرکز بخش زرآباد)
بخش ایواوغلی (مرکز بخش ایواوغلی)
بخش قطور (مرکز بخش قطور)

شهرها

شهر خوی
شهر قره‌ضیاء‌الدین
شهر فیرورق
شهر ایواوغلی

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

  دهستان دیزج
  دهستان رهال
  دهستان فیرورق
  دهستان قره سو
  دهستان گوهران

دهستان‌های بخش چایپاره

  دهستان چورس
  دهستان حاجیلار
  دهستان قره‌ضیاء‌الدین

دهستان‌های بخش صفائیه

  دهستان الند
  دهستان سکمن آباد

دهستان‌های بخش ایواوغلی

  دهستان ایواوغلی
  دهستان ولدیان

دهستان‌های بخش قطور

  دهستان زری
  دهستان قطور

موقعیت جغرافیایی

شهرستان خوی با وسعتی بالغ بر ۵۵۴۸ کیلومتر مربع در شمال غربی‌ترین نقطهٔ ایران و آذربایجان و در مرز کشور ترکیه واقع شده‌است. فاصله آن از تهران ۷۸۰ و از تبریز ۱۶۵ کیلومتر بوده و جاده ترانزیتی ایران- اروپا از ۳۰ کیلومتری آن عبور می‌کند. شهر خوی در دشتی وسیع و محصور در بین کوههای سر به فلک کشیده واقع شده و به همین جهت نیز به «خوی چوخورو» مشهور گشته‌است. بلندترین کوه آن «اورین» (در زبان ترکی به معنی بزرگ و باعظمت می‌باشد.) با ارتفاعی بیش از ۳۶۵۰ متر چون مادری سپید قبا شهر را در آغوش کشیده و با رودخانه‌ها و چشمه‌های جوشانش آب حیات را در رگ‌های او به جریان انداخته‌است. "قوتور"، «آغ‌چای» و «قودوق‌بوغان» از مهم ترین رودخانه‌های آن هستند که دشت حاصلخیز خوی به برکت پرآبی آنها سالیان سال است با طراوتی دل انگیز عاشقان زیبایی و سر سبزی را چون دلفریبی ماهرو به سوی خود می‌کشد. آب و هوای آن کوهستانی است و هر ساله زمستان‌هایی سخت سرد و برفی، بهارانی عطرناک، تابستان‌هایی ملایم و گاه معطوف به گرمی و پاییزهایی رنگارنگ و هزار رنگ چهره‌ای چهار فصل به منطقه می‌بخشند. جمعیت آن نزدیک نیم میلیون نفر است که بیش از ۶۰ درصد آنها در مناطق شهری زندگی می‌کنند.

خوی در پهنه تاریخ

هرچند که یافته‌های باستانشناسی پیشینه سکونت انسان در دشت خوی را به ده هزار سال قبل می‌رسانند، اما آثار مکتوبی که در آنها نشانه‌هایی از منطقه یافت شود مربوط به سنگ نوشته‌ها و گل نوشته‌های سومری، آشوری و اورارتویی است. به گمان بسیاری پژوهشگران، منطقه «آراتتا»ی کتیبه‌های سومری، همان منطقه‌ای است که چندقرن بعد در کتیبه‌های آشوری با نام «سانگی بوتو» (خوی، مرند و محال گونئی) از آن یاد شده‌است. وجود آثار درخشان تمدن اورارتویی با قدمتی سه هزار ساله در جای جای این سرزمین نشانی از کهنسالی آن دارد. در دوران اسلامی این سرزمین همیشه با نام "خوی" شناخته شده و نقشی بسزا در روند حوادث تاریخی داشته‌است. مورخان مسلمان و نیز سیاحان و سفرای فرنگی در سفرنامه‌های خود گزارش‌های جالب و مبسوطی از اوضاع و احوال آن در ازمنه مختلف نگاشته‌اند که در نوع خود جالب توجهند. نقش تأثیرگذار در جنگ سرنوشت ساز ترکان سلجوقی با امپراتوری روم در ملازگرد، پایگاه مقاومت‌های سلطان شیردل جلال الدین خوارزمشاه در مقابل مغولان، میدان جنگ مشهور چالدران مابین قزلباشان صفوی و امپراتوری عثمانی، مرکز سوق الجیشی شاهزاده عباس میرزا در جنگ‌های ایران وروس در دورة قاجار، حنثی سازی نقشه استعمارگران در برافروختن فتنة ارامنه در جنگ جهانی اول و هشت سال دفاع مقدس تنها گوشه‌هایی از رشادت‌ها و دلاوری‌های فرزندان این خاک مرد خیز است.

مشاهیر

از مشاهیر شهیر خوی می‌توان این اسامی را برشمرد : آیت ا... العظمی سید ابوالقاسم خویی (ره)مرجع بزرگوار شیعه در نجف

امیر سلمان خان دنبلی حکمران چورس وخوی

امیر احمدخان دنبلی حکمران مقتدر آذربایجان در سالهای حکومت افشاریه -زندیه و قاجاریه

امیر نجف قلی خان دنبلی بیگربیگی آذربایجان در سالهای حکومت زندیه و قاجاریه

امیر حسینقلی خان دنبلی حکمران خوی در سالهای حکومت فتحعلی شاه قاجار

جعفر قلی خان دنبلی حکمران خوی در سالهای حکومت فتحعلی شاه قاجار و حکمران خان نشین شکی واقع در جمهوری آذربایجان فعلی

فتحعلی خان دنبلی معروف به خویسکی اولین نخست وزیر جمهوری آذربایجان در سالهای ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۱ میلادی (نوه جعفر قلیخان)

ابوالحسن خان دنبلی معروف به ابوالحسن صبا بنیانگذار موسیقی نوین ایران

مومن محمد خویی از اولین نقاشان دوره اسلامی

علامه شیخ شهاب الدین محمد خویی قاضی القضاه شام و از فضلای قرن هفتم هجری

میرزا جلیل محمدقلی‌زاده ناشر و مدیر روزنامه معروف ملانصرالدین- اولین روزنامه فکاهی شرق که بیشترین تأثیرها را در روند حوادث مشروطیت داشت اخی اَورن از بنیانگذاران و پیشروان مکتب «اخی‌لیک» در امپراتوری عثمانی حیران خانم دنبلی شاعره نام آور آذربایجانی دکترعباس زریاب خویی پژوهشگر و رئیس سابق کتابخانه مجلس شورای ملی و مجلس سنا سپهد کریم ورهرام از فرماندهان ارتش ایران عبدالرزاق بیک دنبلی مورخ و نویسنده معروف دوره قاجاریه بهروز وثوقی

فرهنگ و زبان

مردم خوی به زبان ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند. فرهنگ و آداب ورسوم آنان تلفیقی از آیین‌های پیش اسلامی و اسلامی است.

آیین ها اسلامی: مانند ایام محرم و صفر اعیاد فطر و قربان و غدیرخم.

آیین های پیش اسلامی: عید نوروز(ایل بایرامی)، چهارشنبه سوری، شب یلدا(چیلله گئجه‌سی).

آشیق‌ها (و یا همان اوزان‌های قدیمی) سمبل فرهنگ اصیل منطقه، هنوز نیز در زندگی مردم حضوری چشمگیر دارندو هرچند که بسیاری آداب و رسوم ملی در اثر زندگی مدرنیزه امروزی به ورطه فراموشی سپرده شده‌اند ولی باز گاه گاهی در گوشه و کنار خصوصا در روستاها دیده می‌شوند. کوسا، سایاچی، آیین برداشت گندم (تاخیل)، عروسی‌های پر دبدبه و مفصل، نامگذاری فرزندان، ختنه پسران(سوننت )، طلب باران، روز قوچ رسم ننه تپه، رسم خضر نبی(خیدیر نبی ) و... نمونه‌هایی از این آیین‌های در حال فراموشی هستند.

آثار تاریخی- باستانی و جاذبه‌های طبیعی

برج شمس تبریزی : مدفن عارف شوریده حال و مراد مولای قونیه ـ دورة سلجوقی یا صفوی، پل خاتون (خاتین کؤرپوسو) ـ دوره حکومت دنبلی‌ها، دروازه سنگی (قالا قاپیسی) ـ دوره ایلخانی، عمارت حکومتی ـ دوره قاجاریه، بازار سرپوشیده : که یکی از زیباترین و هندسی ترین بازارهای کشور محسوب می‌شود و با کاروانسراها و میدان‌های متعدد یادآور روزهای پررونق اقتصادی به هنگام عبور جاده ابریشم (ایپک یولو) از خوی است و سبک‌های معماری صفوی، دنبلی و قاجاری در آن دیده می‌شود. خانه کبیری‌ها ـ دوره صفوی یا دنبلی، حمام محمدبیگ ـ دوره دنبلی، دبیرستان خسروی ـ دوره پهلوی، کنسولخانه روسیه، مساجد قدیمی مطلب‌خان، ملاحسن، شاه ، حاجی بابا و خان ـ دوره قاجاری، کلیساهای سورپ سرکیس و ماهلازان، امامزاده سید بهلول از نوادگان امام علی النقی، مقبره آقا میر یعقوب، پل هوایی بزرگ قوتور در محور مواصلاتی راه آهن آسیاـ اروپا، قلعه با نام {کوراوغلو(پهلوان حماسی آذربایجانیان) و چنلی بئل (کمره مه‌آلود) مشهورش در کوهی نزدیک پل قوتور، قلعه بسطام(باسدام) در بخش چایپاره ـ دوره اورارتویی و دهها اثر کوچک و بزرگ دیگر. بارش متوسط سالیانه ۴۰۰-۳۰۰ میلی متری و وجود کوهستان‌های برف گیر در چهار طرف شهر مناظر طبیعی زیبا و بکری را در دل این منطقه از کشور به وجود آورده‌است. خصوصا اواخر بهار و اوایل تابستان بهترین روزهای گردش و انتفاع از این موهبات الهی هستند. دره‌های سرسبز، کوهسارهای پرگل و حیات وحش نادر می‌توانند نویدبخش لحظاتی آرام و لذت بخش به مردمان گریخته از دام ماشین و دود و سر و صدا باشند. تفرجگاه پئره، جهنم دره، قولو دره‌سی، ییلاق حاجی بیگ (حاجی بیگ یایلاغی)، قره دره، مامیش‌خان، قیریس، دامنه‌های کوه اورین و دهها چشمه جوشان از دل زمین تنها تعدادی از مکان‌های طبیعی و دیدنی این شهرستان هستند. یکی دیگر از آثار دیدنی شهرستان خوی آرامگاه پهلوان نامی پوریای ولی که در منطقه قاضی محلسی (میدان امام حسین) میباشد که متاسفانه به دلیل بی توجهی مسولین آن طور که باید به آرامگاه این پهلوان نامی رسیده نشده‌است.

سوغاتی‌های خوی

خوی مرکز اصلی تولید تخمه آفتابگردان و کدو در کشور است. بیشتر زمین‌های حاصلخیز آن به کشت این دو محصول پرمصرف اختصاص یافته‌اند. تخمه جزء لاینفک زندگی ایرانیان است : دید و بازدیدهای عید، مسابقات داغ ورزشی، گلگشت‌های خارج از شهر، گردش در پارک‌ها، اوقات بیکاری و همه وهمه با تخمه‌های بوداده شور خوی شیرین‌تر و دل انگیزتر می‌شوند. نقشی که تخمه در آرامش بخشیدن به اعصاب و روان دارد به همراه سایر مسایل فرهنگی و اقتصادی، مهم‌ترین عاملی است که ایرانیان را به مصرف تخمه سوق می‌دهد. تخمه خوی را می‌توان از بازار اختصاصی آن در این شهر ابتیاع نمود. بازاری بزرگ با نام «توخوم میدانی» که نبض اقتصادی شهر و منطقه به شمار می‌رود و به عبارتی بورس تخمه کل کشور است. هر مسافری که به خوی سفر می‌کند می‌تواند آجیل مورد نیاز خود را از این میدان به قیمتی مناسب تهیه کند.علاوه بر تخمه، عسل خوی نیز معروفیت خاصی دارد و تولید بیش از ده درصد عسل کشور در این شهرستان صورت می‌گیرد. گل سرخ محمدی این شهر نیز در منطقه آذربایجان طرفداران بسیار دارد و مردم از آن در تهیه گلاب و گل قند بهره می‌برند. فرش‌ها و قالیچه‌های ریزبافت خوی از بهترین نمونه‌های فرش‌های صادراتی کشور هستند که می‌توانند سوغاتی‌های گرانقدری برای دوستان و آشنایان باشند.

زیرساختهای فرهنگی

خوییان از پیشگامان نهضت مشروطیت در آذربایجان و ایران بوده‌اند و این نیز برخاسته از پیشینه و ساختار فرهنگی شهر بوده‌است. تاریخ ایجاد اولین مدرسه به شکل امروزین در خوی به سال ۱۸۸۰ میلادی و به‌وسیله مسیونرهای امریکایی می‌رسد. پس از آن نیز روشنفکران دلسوز محلی هریک با تلاش فراوان به ایجاد مدارس به سبک جدید اقدام کرده‌اند. همراه با این در آن دوران روزنامه‌هایی چون اصلاح، برید شمال، شفق، مکافات و نجات منتشر می‌شده‌اند و نقشی موثر در جهت دهی حرکت مردمی مشروطه طلبی داشته‌اند. امروزه نیز در سطح شهر ۵ نشریه هفتگی «خوی، اورین خوی، ندای خوی، کوشا(ویژه نامه خوی) و فردای ما(ویژه نامه خوی)» منتشر می‌شوند که البته از لحاظ کمی و کیفی آنچنان در شأن فرهنگ و پیشینة پربار مطبوعاتی خوی نیستند.

دانشگاه آزاد اسلامی با حدود ۵۳۰۰ دانشجو، دانشگاه پیام نور با حدود ۲۵۰۰دانشجو، دانشکده پرستاری، آموزشکده فنی و مهندسی، دانشکده علوم قرانی و حوزه علمیه نمازی از مراکز علمی ـ آموزشی شهر به شمار می‌آیند و دانشگاه دولتی خوی نیز در دست ساخت می‌باشد که امید می‌رود با ساخت و تکمیل آن تحولی شگرف در سطح منطقه به وجود آید.

                             شهرستان چالدران

شهرستان چالدران، در شمال غربی  استان آذربایجان غربی قرار گرفته است. مرکز این شهرستان، شهر سیه چشمه است. آواجیق دیگر شهر آن است. این شهرستان در گذشته بخشی از شهرستان ماکو بود. زبانهای رایج در این شهرستان شامل ترکی آذری و کردی میباشد.

شهرستان چالدران بیشتر به خاطر جنگ چالدران شهرت دارد. در این جنگ که بین نیروهای شاه اسماعیل اول صفوی و سلطان سلیم اول عثمانی در سال ۱۵۱۴ میلادی رخ داد، غرب ایران که شامل آذربایجان، کردستان، و عراق بود از ایران جدا شد. بقایای این جنگ در شهرستان، به صورت مزار شهدای جنگ و چندین مجسمه در محل جنگ و داخل شهر موجود می‌باشد.

چالدران به دلیل داشتن هوای سرد در فصل زمستان و خنک در فصل گرما، یکی از مناطق گردشگری استان می‌باشد. این شهر یکی از مرتفع‌ترین شهرهای کشور آن است. تالاب «ناور» در مرزی‌ترین منطقه قرار گرفته است. مرداب‌ها و تالاب‌های متنوع، از جلوه‌های طبیعی این شهرستان است.

شغل مردم چالدران، کشاورزی و دامداری است و علی رغم اقدامات اخیر از سوی دولت برای ایجاد شهرک صنعتی، هنوز هم این خصیصه تغییر نیافته‌است. چالدران دارای دانشگاه پیام نور بوده و اقداماتی برای افتتاح دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه جامع علمی کاربردی در این شهر به انجام رسیده‌است. ورزشهای متداول شهرستان، فوتبال و کونگ فو توآست. همچنین چالدران دارای تیم والیبال به نام «آیدانه چالدران» است که یکی از تیم‌های دسته برتر کشور به شمار می‌آید.

از مناظر طبیعی و بناهای تاریخی دیگر این شهر به کلیسای طاطاووس (قره کلیسا)، روستای دلیک داش، روستای قاشقا بلاغ، گیخ بلاغ و ایستی سو (آبگرم) می‌توان اشاره نمود.

سد بارون که به نام سد ماکو شناخته می شود در ۲۰ کیلومتری مرکز شهرستان واقع شده است. استفاده از ذخایر آب زیرزمینی که در سالهای اخیر آغاز شده از عوامل پیشرفت کشاورزی منطقه بوده‌است.

میزان جرایم و هتک حرمت مردم در این شهر بسیار پایین است.

بارش باران شدید و برف سنگین در منطقه چالدران به کرات دیده می شود. برای نمونه، در زمستان سال ۱۳۸۴ به دلیل بارش سنگین برف، تمام راههای اصلی و فرعی شهرستان و ۳۰۰ روستای اطراف آن برای مدت دو هفته مسدود بود و میزان برف در کنار جاده به سه متر می‌رسید. یا در سال ۱۳۸۳ گردبادی سهمگین در منطقه «گورو جل» (مرداب خشک) روی داد به گونه‌ای که منجر به کشته شده یک نفر از عشایر گردید. سیل یکی از پدیده‌های شهر است که گاه ارتفاع آن در رودخانه مرکزی شهر به شش متر می‌رسد و خسارات جانی و مالی زیادی را در پی دارد.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۴۴۵۷۲ نفر بوده است که از این تعداد ۲۲۳۴۵ نفر آنان مرد و ۲۲۲۲۷ نفر آنان زن بوده اند.

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش دشتک

شهرها

شهر آواجیق
شهر سیه چشمه

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش دشتک

  دهستان آواجیق شمالی
  دهستان آواجیق جنوبی

دهستان‌های بخش مرکزی

  دهستان چالدران شمالی
  دهستان چالدران جنوبی
  دهستان ببه‌جیک

                             شهرستان تکاب

شهرستان تَکاب، در جنوب شرقی استان آذربایجان غربی واقع شده است. مرکز این شهرستان شهر تکاب است.

شهرستان تکاب از غرب به شهرستان شاهین‌دژ، از شمال غربی به شهرستان هشترود، از شمال شرقی به استان زنجان، از جنوب و جنوب غربی به شهرستان سقز و از طرف جنوب شرقی به شهرستان بیجار محدود است و با سه استان زنجان ، آذربایجان شرقی و کردستان مرز مشترک دارد . وسعت آن ۵۸۸۰۰۰۰ متر مربع می باشد و مختصات آن به این شرح می باشد: طول ۴۷ درجه و ۷ دقیقه ، عرض ۳۶ درجه و ۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه ، ارتفاع از سطح دریاهای آزاد ۱۸۴۰ متر و اختلاف ساعت با تهران ۱۷ دقیقه ( یعنی ساعت ۸ تکاب ، ساعت ۸ و ۱۷ دقیقه تهران است ).

فاصله تکاب با تهران ۵۴۰ کیلومتر می باشد. جمعیت شهرستان تکاب بر اساس سرشماری سال ۱۳۷۵ بالغ بر ۸۵۰۰۰ هزار نفر بوده که هم اکنون بر اساس تخمین های بر آوردی جمعیت بیش از ۹۵۰۰۰ نفر است . تکاب دارای ۱۰۲ آبادی و یک بخش به نام تخت سلیمان است مهم‌ترین رودخانه دائمی که در تکاب جاری است ساروق نام دارد که قسمتی از آب آشامیدنی شهر را نیز تأمین می‌‌کند.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۸۱۳۹۵ نفر بوده است که از این تعداد ۴۰۱۶۱ نفر آنان مرد و ۴۱۲۳۴ نفر آنان زن بوده اند.

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش تخت سلیمان

شهرها

شهر تکاب

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

  دهستان افشار
  دهستان انصار
  دهستان کرفتو

دهستان‌های بخش تخت سلیمان

  دهستان احمدآباد
  دهستان ساروق
  دهستان چمن

دین و زبان وفرهنگ

دین مردم شهرستان تکاب اسلام و پیرو مذهب شیعه و سنی و در بعضی از نواحی عده‌ای از پیروان اهل حق هم زندگی می‌کنند . در گذشته نه چندان دور، جمعیتی از یهودی‌ها (در منطقه به موسایی شهرت دارند) هم در شهر سکونت داشتند که همگی در ده چهل به شهرهای دیگر و اسرائیل مهاجرت کردند. پیروان همه مذاهب بطور مختلط و با حسن سلوک با هم زندگی می‌کنند و تا کنون هیچگونه اختلافی بین آنها مشاهده نشده و ازدواج شیعه و سنی نیز مطابق قوانین شرعی مرسوم است . در مراسم بطور دسته جمعی شرکت می‌کنند و در غم و شادی یکدیگر شریک می‌گردند

زبان و گویش

زبان اصلی وریشه دار در منطقه تکاب کرمانجی میباشد.ولی امروزه زبانهای رایج درتکاب شامل کرمانجی، کردی سورانی و ترکی میباشد. کرمانجی که در گذشته در بیشتر نواحی و روستاهای تکاب رایج بود بتدریج توسط زبان ترکی جایگزین شده‌است. گویش کرمانجی که شاخه بزرگی از زبان کردی شمال میباشد هنوز در طوایف شاقی (شقاقی،شکاکی)، شرانی، موصولانی(موصلانلو)٬ زاخورانی (زعفرانلو) و صربیانی که ایل افشار را تشکیل میدهند در منطقه افشار تکاب تکلم می‌شود. ایل بزرگ افشارکه در شرق ترکیه ساکن میباشند نیز به کرمانجی صحبت می‌کنند.

اقتصاد و صنایع

بیشتر در آمد مردم این شهر از کشاورزی و دامپروری است و کمتر واحد صنعتی در شهر تکاب به چشم می‌‌خورد. بزرگ‌ترین معدن طلای خاورمیانه با ذخیره ۸۰ تن طلای خالص در روستاهای آغ‌دره و زره‌شوران تکاب قرار دارد. از صنایع دستی این شهر می‌‌توان به فرش افشار اشاره کرد که شهرت جهانی دارد و به فرش آهنین معروف است و خانواده‌های بسیاری از بافت این فرشهای دستباف امرار معاش می‌‌کنند. در زمانی که بازار فرش دستباف رونق خوبی داشت بیش از ۱۸ هزار نفر به طور مستقیم به کار فرش بافی اشتغال داشتند . فرش دستباف افشار تکاب به نوعی سوغات این شهر هم محسوب می‌‌شود

اندیشمندان و شعرا

از عالمان و شاعران بنام شهر می توان به موارد زیر اشاره کرد:

سید ایوب انصار ( روحانی ، وفات ۸۵۰ هجری قمری )
میرزا محمد حسین نجات ( روحانی ادیب و شاعر)
سید کاظم رشتی ملقب به نجیب الاشراف ( ادیب و عالم)
شهریار صدیق افشار ( دانشمند و فیزیکدان برجسته )
حسن انوری (محقق و ادیب بنام )
میرزا عبدالحسین خان صدیق افشار ( خوشنویس)
اباصلت صادقی (خوشنویس)
حسین معصومی اغولبیک (شاعر)
میرزا حبیب افشار (شاعر)
میرزا عباسعلی خان افشار ( شاعر )
طاهر توکلی افشار (شاعر) علی امینی (خوشنویس)
فتحعلی تحسینی(ادیب)
حسینعلی قادری ( شاعر )
یدالله مدنی ( شاعر )
اسماعیل فرج اللهی ( شاعر )
عبدالعلی قدمی ( شاعر )
یدالله صبوری ( شاعر )
علی آقا اسلامی ( شاعر )
سید ابوالحسن هاشمی ( شاعر )

مناطق گردشگری

از مناطق دیدنی و گردشی این شهر می‌‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱ ـ تخت سلیمان و آتشکده آذرگشسپ :  که به عنوان چهارمین اثر باستانی ایران در فهرست جهانی آثار فرهنگی یونسکو ثبت شده است. این محوطه باستانی با قدمت ۳۵۰۰ ساله جزو ده اثر بزرگ ملی در دست بازسازی می باشد.
۲ ـ کوه زندان سلیمان : کوهی استوانه ای شکل تو خالی که در زبان مردم محلی زندان سلیمان نامیده می شود
۳ ـ آبگرم تخت سلیمان : با چشمه های آب گرم که برای درمان بیماریهای روماتیسمی بسیار مفید است
۴ ـ چمن متحرک چملی : جزیره ای متحرک در داخل آب دریاچه چملی واقع در روستای بدرلو تکاب که از مناطق بسیار زیبا ولی در عین حال گمنام و ناشناخته می باشد
۵ ـ قلعه بلقیس که بر روی کوه مرتفع بلقیس قرار دارد (ارتفاع ۳۳۳۵)
۶ ـ مسجد جامع تکاب با قدمت بیش از صد سال با معماری زیبا ثبت شده در آثار لیست آثار ملی ۷ ـ بنای ساختمانی معروف به قلعه که در داخل شهر قرار دارد و به یکی از اربابان قدیم شهر تعلق داشته است.
۸ ـ بقعه ایوب انصاری
۹ ـ قلعه ساری قورخان
۱۰ ـ همچنین غار کرفتو که متعلق به شهر سقز است فاصله نزدیکی با شهر تکاب دارد.
۱۱ ـ آبگرم و آبشار قینرجه در روستایی به همین نام واقع در جاده تخت سلیمان.
۱۲ ـ چهار ستون تاریخی معروف به چهار طاق در روستای چهارطاق.
ازآثار باستانی و دیدنیهای شهرستان تکاب مسجد جامع تاریخی روستای اغولبیک که در ۵ کیلومتری شهرستان تکاب واقع گشته ، که ۷سال زودتر از مسجدجامع تکاب بنا شده و همچنین یخچال طبیعی بی نظیر قدیمی که قدمت آن به بیش از یک قرن می رسد می توان اشاره نمود.و آثار تاریخی زیادی که متاسفانه با بی توجهی مسئولین ازبین رفته و یا نیز در حال از بین رفتن است که از جمله آن می توان به حمام قدیمی که در روبروی مسجد جامع بنا شده بود و قلعه اربابی بزرگ و بی نظیر و کوره خانه قدیمی و ... می توان اشاره نمود. آب سرد معدنی روستای اغولبیک که در دربند واقع گشته خواص درمانی بسیار مفید دارد و سالانه مردم زیادی از روستا های اطراف و شهرستان تکاب به آنجا می آیند. نور تپه که یکی از آثار قدیمی و تاریخی روستای اغولبیک که هم زیارتگاه و هم کوره آجر پزی ، که آجر مسجد جامع اغولبیک در آنجا تولید می شده است و یکی از آثار ثبت شده میراث فرهنگی می باشد

بزودی مجموعه کامل اطلاعات آذربایجان غربی در این وبلاگ به علاقمندان ارائه خواهد شد.

با توجه به گسترده بودن این مقوله خواهشمند است تا تکمیل مطالب شکیبا بوده و ما را همراهی نمایید.